Gemeenten en rijksoverheid hebben dagelijks te maken met de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging en het beginsel van scheiding tussen kerk en staat. Bijvoorbeeld in contact met individuele burgers of religieuze organisaties en in het kader van subsidieaanvragen of maatregelen tegen radicalisering. Religie is aanwezig in het publieke domein. Dat publieke domein gaat bij uitstek ook de overheid aan. Dat roept de vraag op hoe de overheid kan omgaan met religie in het publieke domein. Dat leidt soms tot onduidelijkheden of complicaties. Van overheden wordt aan de ene kant verwacht dat zij zich, vanwege de godsdienstvrijheid en het beginsel van de scheiding van kerk en staat, niet met de inhoud van religie inlaten. Aan de andere kant kunnen juist gezamenlijke belangen van participatie en integratie vragen om een nauwere samenwerking met religieuze organisaties. Er klinken daarom geluiden van verlegenheid bij Rijks- en gemeenteambtenaren. Wat kan wel en wat kan niet? Hoe moet het beginsel van scheiding tussen kerk en staat worden uitgelegd in de praktijk?

In 2009 verscheen, als antwoord op de onzekerheid over de manier waarop relaties tussen lokale overheden en religieuze organisaties moeten worden vormgegeven, het Tweeluik religie en publiek domein: handvatten voor gemeenten. Tien jaar na dato blijft het Tweeluik van praktische waarde voor gemeenten, maar verdient het opnieuw onder de aandacht te worden gebracht en vragen nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen om een actualisatie ten behoeve van de herkenbaarheid en gebruikswaarde.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft samen met de VNG besloten tot een actualisatie van het Tweeluik. De actualisatie werpt opnieuw licht op de relaties tussen gemeenten en religieuze organisaties en actualiseert de juridische kaders en de praktische handvatten en de voorbeeldvraagstukken uit het tweede deel. De juridische kaders uit het eerste deel beogen de juridische grenzen – en daarmee ook de ruimte voor afweging – zo duidelijk mogelijk weer te geven. Met het beginsel van de scheiding tussen kerk en staat alleen zijn de vragen van vandaag de dag niet altijd te beantwoorden. Een duidelijk ja of nee is niet altijd te geven. Verschillende mogelijke visies op de afwegingen die een gemeente kan maken, komen daarom in het tweede deel aan bod. Daarnaast biedt het tweede deel met concrete voorbeelden uit de praktijk oriëntatiepunten voor gemeenten. Gemeentelijke autonomie staat daarbij centraal. Lokaal kan men het beste beoordelen of aan bepaalde activiteit of voorziening behoefte is.

Het nieuwe Tweeluik religie en publiek domein wordt op vrijdag 7 februari 2020 gepresenteerd.